Nowe przepisy o kredycie konsumenckim a pożyczka dla firmy

Dyrektywa (UE) 2023/2225 zastępuje dyrektywę 2008/48/WE, na której oparto obecną polską ustawę. Państwa członkowskie miały przyjąć przepisy wdrażające do 20 listopada 2025 r. i stosować je od 20 listopada 2026 r. Dyrektywa obejmuje m.in. umowy do 100 000 euro, rozszerza ochronę na produkty wcześniej wyłączone (np. odroczone płatności i najmniejsze pożyczki) oraz zaostrza zasady badania zdolności kredytowej i informowania klienta.

W Polsce pierwszy projekt ustawy przygotował UOKiK i skierował do konsultacji w lipcu 2025 r. W maju 2026 r. projekt został wycofany z prac rządowych, a przygotowanie nowej wersji przejęło – według doniesień prasowych – Ministerstwo Sprawiedliwości. Na początku października 2026 r. nowy projekt nie był jeszcze opublikowany, a resort zapowiadał uchwalenie ustawy w obecnej kadencji Sejmu. Termin z dyrektywy nie zostanie więc dotrzymany.

Zarówno dyrektywa, jak i Kodeks cywilny opierają się na tym samym kryterium: konsumentem jest osoba fizyczna działająca w celu niezwiązanym ze swoją działalnością gospodarczą lub zawodową. Ocenia się konkretną umowę, a nie osobę. Ten sam przedsiębiorca na JDG jest konsumentem, gdy pożycza na remont mieszkania, i przedsiębiorcą, gdy pożycza na maszynę do warsztatu.

Spółka z o.o. czy spółka akcyjna nigdy nie jest konsumentem, niezależnie od wielkości. Problem dotyczy więc przede wszystkim jednoosobowej działalności i wspólników spółek osobowych. W praktyce o kwalifikacji decyduje to, na co faktycznie wydano pieniądze, a nie nazwa umowy czy samo oświadczenie o celu. Dlatego finansujący działający na rynku firm finansują wyłącznie cele firmowe i proszą o ich udokumentowanie.

Dyrektywa CCD2 wprost wyłącza umowy o kredyt zabezpieczony hipoteką lub porównywalnym zabezpieczeniem na nieruchomości. Konsumenckie kredyty zabezpieczone hipoteką – na każdej nieruchomości, nie tylko mieszkalnej – oraz kredyty na nabycie nieruchomości mieszkalnej regulują w Polsce odrębne przepisy: ustawa o kredycie hipotecznym (art. 3 ust. 1), która zastrzega taką działalność dla banków, instytucji kredytowych i SKOK-ów. Nowe przepisy o kredycie konsumenckim nie zmieniają więc zasad finansowania zabezpieczonego hipoteką.

Dla przedsiębiorcy na JDG oznacza to, że kluczowe pozostaje pytanie o cel. Jeśli pieniądze służą bezpośrednio działalności, umowa jest firmowa także wtedy, gdy zabezpieczeniem jest dom, w którym mieszka. Jeśli cel jest prywatny, przepisy konsumenckie stosuje się niezależnie od wpisu w CEIDG. Szerzej opisuje to artykuł o pożyczce dla JDG pod hipotekę domu.

To, że umowa jest firmowa, nie oznacza braku ochrony. Od 2021 r. Kodeks cywilny pozwala osobie fizycznej prowadzącej działalność korzystać z ochrony przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi, jeśli z treści umowy wynika, że nie ma ona dla niej charakteru zawodowego – ocenia się to w szczególności na podstawie przedmiotu działalności ujawnionego w CEIDG. Przy typowej pożyczce na cele firmy taka ochrona często nie znajdzie zastosowania, ale każdy przypadek wymaga oceny.

Niezależnie od statusu pożyczkobiorcy obowiązuje limit odsetek maksymalnych z art. 359 Kodeksu cywilnego – dotyczy on także pożyczek dla firm, co opisuje artykuł o odsetkach maksymalnych. Przy umowach firmowych nie stosuje się natomiast konsumenckich limitów kosztów pozaodsetkowych ani obowiązków informacyjnych z ustawy o kredycie konsumenckim, dlatego tym ważniejsza jest uważna lektura umowy przed podpisaniem.