Czy pożyczkodawca dla firm musi mieć zezwolenie KNF?

O tym, czy podmiot potrzebuje zezwolenia, decyduje nie słowo „pożyczka” w reklamie, ale rodzaj prowadzonej działalności, źródło pieniędzy i to, komu są pożyczane. W uproszczeniu:

• Bank – tylko on może udzielać kredytów i przyjmować depozyty; działa na podstawie zezwolenia i pod stałym nadzorem KNF.
• Zbieranie cudzych pieniędzy, żeby je pożyczać – prowadzenie bez zezwolenia działalności polegającej na gromadzeniu środków innych osób w celu udzielania kredytów lub pożyczek jest przestępstwem.
• Instytucja pożyczkowa – podmiot niebankowy udzielający kredytów konsumenckich; musi działać jako spółka akcyjna lub spółka z o.o. z radą nadzorczą i może rozpocząć działalność dopiero po wpisie do rejestru prowadzonego przez KNF.
• Kredyt hipoteczny dla konsumenta – udzielać go mogą wyłącznie kredytodawcy wskazani w ustawie, czyli banki, instytucje kredytowe i SKOK-i.
• Fundusze inwestycyjne i alternatywne spółki inwestycyjne – ich zarządzający potrzebują zezwolenia KNF albo wpisu do rejestru zarządzających ASI, zależnie od skali.
• Platformy finansowania społecznościowego – wymagają zezwolenia KNF.
• Spółka lub osoba pożyczająca firmom własne pieniądze – zezwolenia ani wpisu do rejestru KNF co do zasady nie potrzebuje.

Nadzór nad rynkiem pożyczek koncentruje się na ochronie konsumentów i na ochronie pieniędzy powierzonych przez innych. Pożyczka dla firmy z własnych środków finansującego nie spełnia żadnego z tych warunków: ryzyko ponosi sam pożyczkodawca, a przedsiębiorca jest traktowany jako profesjonalny uczestnik obrotu, który sam ocenia umowę.

Nie znaczy to, że firma pozostaje bez żadnej ochrony. Do umów między przedsiębiorcami stosuje się m.in.:

• limit odsetek maksymalnych z Kodeksu cywilnego – jego wysokość zależy od stopy referencyjnej NBP, więc aktualną wartość trzeba sprawdzać na bieżąco (szczegóły w artykule odsetki maksymalne a finansowanie firm),
• przepisy o wyzysku – gdy jedna strona, wykorzystując przymusowe położenie drugiej, zastrzega świadczenie rażąco wyższe niż własne,
• ogólne zasady nieważności czynności sprzecznych z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.

Podstawą są art. 359 § 2¹, art. 388 i art. 58 Kodeksu cywilnego. Ich zastosowanie w konkretnej umowie zawsze zależy od okoliczności, dlatego przy wątpliwościach potrzebna jest ocena prawnika.

Przepisy o kredycie konsumenckim co do zasady nie obejmują finansowania na cele działalności gospodarczej. Są one obecnie w trakcie zmian związanych z wdrażaniem nowej dyrektywy UE, dlatego przy umowach z udziałem osób fizycznych warto sprawdzić aktualny stan prawny – opisuje go artykuł o nowych przepisach o kredycie konsumenckim. Osobną kwestią jest przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność, który zabezpiecza pożyczkę domem – ten przypadek omawia artykuł o pożyczce dla JDG pod hipotekę domu.

Skoro nadzorca nie weryfikuje pożyczkodawcy, robi to przedsiębiorca. Większość informacji jest dostępna bezpłatnie w publicznych rejestrach:

• KRS – kto reprezentuje spółkę, kto jest wspólnikiem, od kiedy działa i czy składa sprawozdania finansowe.
• Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych – kto faktycznie kontroluje podmiot.
• Lista ostrzeżeń publicznych KNF – podmioty, wobec których nadzorca zawiadomił o podejrzeniu przestępstwa, np. prowadzenia działalności bez wymaganego zezwolenia.
• Rejestr instytucji pożyczkowych na stronie KNF – jeśli finansujący twierdzi, że działa także na rynku konsumenckim.
• Wykaz podatników VAT – czy rachunek wskazany do spłat należy do tego samego podmiotu.

Kilka sytuacji powinno skłonić do zatrzymania się i konsultacji z prawnikiem:

• podmiot niebędący bankiem oferuje „kredyt” albo używa w nazwie słów „bank” lub „kasa” – posługiwanie się nimi bez uprawnień jest w Prawie bankowym zakazane,
• pożyczkodawca zbiera pieniądze od „inwestorów” z obietnicą stałego zysku, a jednocześnie nie wskazuje żadnego zezwolenia ani formy funduszu,
• zamiast hipoteki proponuje się sprzedaż nieruchomości z prawem odkupu lub przeniesienie własności „na czas spłaty”,
• oferta „firmowa” dotyczy w rzeczywistości celu prywatnego osoby fizycznej – wtedy w grę mogą wchodzić przepisy konsumenckie i ograniczenia, których finansujący nie spełnia.

Dla firmy wniosek jest praktyczny: pytanie „czy jesteście pod KNF” warto zastąpić pytaniami o to, kto podpisze umowę, skąd pochodzą środki, jakie zabezpieczenia są wymagane i jaki jest pełny koszt finansowania. Rzetelny finansujący odpowie na nie na piśmie przed podpisaniem umowy.