Czy odsetki maksymalne dotyczą pożyczek dla firm?
Wielu przedsiębiorców zakłada, że limity odsetek chronią tylko konsumentów. To błąd, który działa w obie strony: firma nie wie, że ma ochronę, a część pożyczkodawców liczy, że nikt jej nie sprawdzi.
Krótka odpowiedź
Tak. Limit odsetek maksymalnych z Kodeksu cywilnego dotyczy każdej umowy, w której odsetki zastrzeżono w drodze czynności prawnej – także pożyczki między przedsiębiorcami. Odsetki umowne nie mogą w skali roku przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych, a odsetki za opóźnienie – dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie; nadwyżka nie należy się wierzycielowi.
Jak działa limit – wzór z Kodeksu cywilnego
Limit nie jest stałą liczbą. Wynika z dwóch kroków, które zawsze odnoszą się do aktualnej stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego (stopy ustalanej przez Radę Polityki Pieniężnej):
- Odsetki ustawowe = stopa referencyjna NBP + 3,5 punktu procentowego.
- Odsetki maksymalne = dwukrotność odsetek ustawowych w stosunku rocznym.
Osobny, wyższy pułap dotyczy odsetek za opóźnienie, czyli tych, które wierzyciel nalicza, gdy dłużnik nie płaci w terminie:
- Odsetki ustawowe za opóźnienie = stopa referencyjna NBP + 5,5 punktu procentowego.
- Maksymalne odsetki za opóźnienie = dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie w stosunku rocznym.
Podstawa prawna
- art. 359 § 2, § 21-§ 23 i § 4 Kodeksu cywilnego – odsetki ustawowe, odsetki maksymalne, skutek przekroczenia, obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości,
- art. 481 § 1-§ 23 Kodeksu cywilnego – odsetki za opóźnienie i ich limit,
- art. 482 Kodeksu cywilnego – odsetki od zaległych odsetek,
- art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego – nieważność czynności mającej na celu obejście ustawy,
- art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego – kara umowna tylko za zobowiązania niepieniężne.
Aktualne odsetki maksymalne i ich zmiany od 2016 r.
Odsetki z Kodeksu cywilnego – stan na 17 października 2026 r.
Wyliczone ze stopy referencyjnej NBP 3,75%, obowiązującej od 5 marca 2026 r. Dane NBP aktualizujemy codziennie.
| Odsetki maksymalne (umowne, art. 359 § 2¹ KC) | 14,50% rocznie |
|---|---|
| Odsetki ustawowe (art. 359 § 2 KC) | 7,25% |
| Odsetki karne – maksymalne za opóźnienie (art. 481 § 2¹ KC) | 18,50% |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 481 § 2 KC) | 9,25% |
| Stopa referencyjna NBP | 3,75% |
Koszty pozaodsetkowe (prowizje, opłaty) mają ustawowy limit tylko w kredycie konsumenckim. W finansowaniu firmy ich wysokość określa umowa – dlatego porównuj łączny koszt finansowania, a nie samo oprocentowanie. Limit odsetek maksymalnych obowiązuje natomiast w każdej umowie, także z firmą: jeśli umowa przewiduje więcej, należą się odsetki maksymalne (art. 359 § 2² KC).
Źródło: archiwum stóp procentowych NBP, dane pobrane 17 października 2026 r. Wartości obowiązujące w konkretnej dacie potwierdza obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości w Monitorze Polskim.
Gdzie sprawdzić aktualną wysokość
Ponieważ stopa referencyjna się zmienia, limit zmienia się razem z nią – także w trakcie trwania umowy. Aktualne wartości można ustalić z dwóch źródeł:
- obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości o wysokości odsetek ustawowych, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym "Monitor Polski" po każdej zmianie stopy – podaje gotowe wartości odsetek ustawowych i ustawowych za opóźnienie,
- komunikaty NBP o stopach procentowych – na ich podstawie można samodzielnie przeliczyć limit według wzoru.
Dobrze skonstruowana umowa nie wpisuje sztywnej stawki tuż pod limitem, tylko przewiduje, że oprocentowanie nie przekroczy odsetek maksymalnych obowiązujących w danym okresie. Dzięki temu obniżka stóp nie sprawia, że część umówionych odsetek przestaje się należeć.
Przykład ilustracyjny
Założenie: hipotetyczna stopa referencyjna NBP 4,00% – przyjęta wyłącznie do pokazania wzoru, nie jest to aktualna wartość.
| Pozycja | Stawka roczna |
|---|---|
| Odsetki ustawowe (4,00% + 3,5 p.p.) | 7,50% |
| Odsetki maksymalne (2 × 7,50%) | 15,00% |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie (4,00% + 5,5 p.p.) | 9,50% |
| Maksymalne odsetki za opóźnienie (2 × 9,50%) | 19,00% |
Gdyby w takich warunkach umowa przewidywała oprocentowanie 18% rocznie, pożyczkodawcy należałyby odsetki tylko w wysokości 15%.
Liczby przyjęte wyłącznie do obliczeń – to nie jest oferta ani typowe warunki.
Co się dzieje, gdy umowa przekracza limit
Przekroczenie limitu nie unieważnia całej umowy pożyczki. Kodeks przewiduje prostszy skutek: zamiast odsetek wyższych niż maksymalne należą się odsetki maksymalne. Pożyczkobiorca nadal musi zwrócić kapitał i zapłacić odsetki – ale tylko do wysokości limitu. Jeżeli zapłacił więcej, może co do zasady domagać się zwrotu nadwyżki.
Przepisów o odsetkach maksymalnych nie można wyłączyć ani ograniczyć umową. Nie pomaga też wybór prawa obcego – w takim przypadku i tak stosuje się w tym zakresie przepisy polskie. Kodeks nie przewiduje wyjątku dla przedsiębiorców, dużych kwot ani pożyczek zabezpieczonych hipoteką.
Odsetki od odsetek
Doliczanie niezapłaconych odsetek do kapitału i naliczanie od nich kolejnych odsetek (anatocyzm) jest ograniczone. Co do zasady jest dopuszczalne dopiero od chwili wytoczenia powództwa o zaległe odsetki albo na podstawie umowy zawartej już po ich powstaniu. Zapis, który z góry przewiduje kapitalizację odsetek, wymaga więc ostrożnej oceny prawnika.
Obchodzenie limitu innymi opłatami
Limit dotyczy odsetek, a w finansowaniu firm nie ma ustawowego pułapu prowizji i innych opłat, jaki obowiązuje w kredycie konsumenckim. To otwiera pole do konstrukcji, w których nominalne oprocentowanie mieści się w limicie, a główna część wynagrodzenia finansującego jest ukryta w opłatach:
- wysoka prowizja potrącana z wypłaty, niezwiązana z rzeczywistymi czynnościami,
- "opłata za gotowość", "opłata administracyjna" lub "opłata za monitoring" naliczana co miesiąc proporcjonalnie do kwoty długu,
- wynagrodzenie za przedłużenie terminu ustalane tak, że w praktyce zastępuje odsetki,
- kara lub opłata za opóźnienie konstruowana ponad limit odsetek za opóźnienie.
Postanowienie mające na celu obejście ustawy jest nieważne. Sąd ocenia nie nazwę opłaty, lecz jej funkcję: jeżeli w istocie stanowi wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, może zostać potraktowana jak odsetki i podlegać limitowi. Ocena zawsze zależy od okoliczności konkretnej umowy. Warto też pamiętać, że Kodeks cywilny co do zasady nie pozwala zastrzec kary umownej za niespłacenie długu pieniężnego – kara umowna dotyczy zobowiązań niepieniężnych.
Uwaga
Gdy łączny koszt pożyczki w przeliczeniu na rok jest wyraźnie wyższy niż limit odsetek maksymalnych, warto przed podpisaniem pokazać umowę prawnikowi. Jak przeliczyć wszystkie opłaty na skalę roczną, opisujemy w artykule jak policzyć całkowity koszt finansowania.
Co z tego wynika dla firmy szukającej finansowania
- Sprawdź, czy umowa odwołuje się do odsetek maksymalnych "obowiązujących w danym okresie", czy wpisuje sztywną stawkę.
- Oddziel w ofercie odsetki od pozostałych opłat i oceń, czy opłaty odpowiadają konkretnym czynnościom.
- Zwróć uwagę na stawkę odsetek za opóźnienie i na to, od jakiej kwoty są liczone.
- Pamiętaj, że limit chroni przed zawyżoną stawką, ale nie przed złą decyzją – pożyczka zgodna z prawem nadal może być dla firmy zbyt droga albo zbyt ryzykowna.
Uczciwy finansujący nie ma problemu z pokazaniem, jak jego wynagrodzenie ma się do ustawowych limitów. Niechęć do takiej rozmowy to sygnał ostrzegawczy – więcej na ten temat w artykule jak rozpoznać nieuczciwą ofertę pożyczki.
Pytania i odpowiedzi
-
Czy spółka może zgodzić się w umowie na odsetki wyższe niż maksymalne?
Może taki zapis podpisać, ale nie wywoła on skutku ponad limit. Przepisów o odsetkach maksymalnych nie można wyłączyć ani ograniczyć umową, także między przedsiębiorcami.
-
Czy limit zmienia się w trakcie trwania pożyczki?
Tak, bo zależy od stopy referencyjnej NBP. Przy obniżce stóp sztywna stawka zapisana w umowie może w pewnym momencie przekroczyć limit – wtedy za ten okres należą się odsetki maksymalne.
-
Czy prowizja wlicza się do limitu odsetek maksymalnych?
Co do zasady prowizja nie jest odsetkami. Jeżeli jednak w rzeczywistości stanowi ukryte wynagrodzenie za korzystanie z kapitału i służy obejściu limitu, sąd może uznać odpowiednie postanowienie za nieważne.
-
Gdzie znaleźć aktualną wysokość odsetek ustawowych?
W obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości publikowanym w Monitorze Polskim po zmianie stopy referencyjnej. Stopę referencyjną podaje też na bieżąco Narodowy Bank Polski.
Sprawdź, czy private debt pasuje do Twojej firmy
Wstępna kwalifikacja jest bezpłatna i niezobowiązująca. Odpowiadamy następnego dnia roboczego.