Jak ocenić koszt finansowania?

Ocena zaczyna się od kosztu całkowitego, a nie od oprocentowania z nagłówka oferty. Do odsetek trzeba doliczyć prowizje, wycenę, koszty prawne, notarialne i sądowe oraz podatek, jeśli występuje, a całość odnieść do kwoty, którą firma faktycznie otrzyma, i do czasu korzystania z pieniędzy. Metodę krok po kroku opisujemy w artykule jak policzyć całkowity koszt finansowania.

Taka liczba pozwala porównać oferty między sobą. Nie mówi jednak, czy którakolwiek z nich ma dla firmy sens. Do tego potrzebne są trzy kolejne pytania.

Każda pożyczka powinna mieć konkretny cel, którego wartość da się oszacować w złotych. Może to być:

• zysk z transakcji – marża z kontraktu, który bez finansowania nie zostałby zrealizowany,
• uniknięta strata – egzekucja, utrata kontraktu, kary za opóźnienie, odsetki od zaległości publicznoprawnych,
• okazja cenowa – zakup gruntu lub zapasów poniżej ceny rynkowej,
• czas – przyspieszenie projektu, które przekłada się na wcześniejsze przychody.

Jeżeli korzyści nie da się nazwać ani oszacować, to sygnał ostrzegawczy niezależnie od ceny. Finansowanie bez jasnego celu najczęściej odsuwa problem w czasie, zwiększając go o koszt długu.

Ważny jest też moment, w którym korzyść się pojawi. Koszt finansowania firma ponosi na pewno i w znanych terminach, a korzyść często przychodzi później i z pewnym prawdopodobieństwem. Jeżeli zysk z transakcji wpłynie dopiero po terminie spłaty, trzeba wskazać, z czego firma odda pieniądze w międzyczasie – inaczej opłacalny projekt może zakończyć się problemem z płynnością.

Rachunek dla scenariusza bazowego zawsze wygląda dobrze. Dopiero test pesymistyczny pokazuje, ile marginesu bezpieczeństwa ma firma.

W teście warto zmieniać po jednym założeniu: termin spłaty, wartość korzyści, a przy zmiennym oprocentowaniu – poziom stopy. Taki rachunek pokazuje, które założenie jest krytyczne i na czym skupić negocjacje lub zabezpieczenie planu.

Najczęstszy błąd to porównywanie oferty private debt z kredytem bankowym, którego firma w danym momencie nie może dostać – bo bank odmówił, procedura trwa zbyt długo albo projekt nie mieści się w jego polityce. Punktem odniesienia powinna być alternatywa realnie dostępna w potrzebnym terminie:

• inne finansowanie dostępne na czas, wraz z jego kosztem całkowitym,
• kapitał od wspólników lub inwestora – z kosztem w postaci oddanych udziałów i kontroli,
• sprzedaż aktywa lub rezygnacja z części projektu,
• scenariusz "nic nie robimy" – z jego stratami.

Koszty, których nie widać w cenie

Ocena kosztu obejmuje też warunki niefinansowe. Dwie oferty o tym samym koszcie całkowitym mogą różnić się zakresem zabezpieczeń, kowenantami, elastycznością przy przedłużeniu czy skutkami naruszeń. Szersze zabezpieczenia i sztywniejsze zobowiązania to cena płacona ryzykiem, a nie gotówką – i trzeba ją świadomie uwzględnić.

Dotyczy to zwłaszcza zabezpieczeń osobistych. Poręczenie właściciela czy hipoteka na jego prywatnej nieruchomości nie zmieniają kosztu w złotych, ale przenoszą ryzyko projektu na majątek rodziny. Przy porównaniu ofert warto więc zestawić nie tylko liczby, lecz także to, kto i czym odpowiada, jeśli plan się nie powiedzie.

• Czy znam koszt całkowity w złotych i w skali roku, a nie tylko oprocentowanie?
• Czy umiem nazwać korzyść i oszacować jej wartość?
• Czy nadwyżka korzyści nad kosztem utrzymuje się przy opóźnieniu o kilka miesięcy?
• Czy porównuję ofertę z alternatywą dostępną w tym samym terminie?
• Czy znam koszt wcześniejszej spłaty i przedłużenia?
• Czy warunki niefinansowe – zabezpieczenia, kowenanty, przypadki naruszenia – są dla firmy do przyjęcia?

Jeżeli na każde z tych pytań firma ma odpowiedź popartą liczbami, decyzja o finansowaniu jest świadoma – niezależnie od tego, czy kończy się podpisaniem umowy, czy rezygnacją. Jeśli koszt wydaje się zbyt wysoki, kolejnym krokiem jest rozmowa o warunkach, którą opisujemy w artykule jak negocjować warunki finansowania.