Jakie podatki pojawiają się przy pożyczce dla firmy i hipotece?

Podatek od czynności cywilnoprawnych obejmuje m.in. umowy pożyczki i ustanowienie hipoteki. Obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą dokonania czynności, a podatnik powinien sam złożyć deklarację i zapłacić podatek w terminie 14 dni, chyba że pobiera go płatnik, np. notariusz.

Kluczowe dla pożyczki jest wyłączenie: czynność nie podlega PCC, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu jej dokonania jest opodatkowana podatkiem VAT albo z niego zwolniona. Udzielanie pożyczek jest usługą finansową zwolnioną z VAT. W praktyce oznacza to:

• pożyczka od podmiotu, który zawodowo udziela finansowania – zwykle działa on w tej czynności jako podatnik VAT korzystający ze zwolnienia, więc umowa jest poza PCC,
• pożyczka od osoby prywatnej – pożyczkodawca nie działa jako podatnik VAT, więc co do zasady pojawia się PCC, który płaci pożyczkobiorca,
• pożyczka od innej firmy udzielona incydentalnie – ocena, czy pożyczkodawca działa w tej czynności jako podatnik VAT, bywa sporna i wymaga analizy.

Ustawa przewiduje też zwolnienia przedmiotowe i podmiotowe, m.in. dla niektórych pożyczek udzielanych spółkom kapitałowym przez ich wspólników. Zakres zwolnień i ich warunki trzeba sprawdzić w aktualnym brzmieniu przepisów dla konkretnej sytuacji.

Ustanowienie hipoteki jest odrębną czynnością i co do zasady podlega PCC niezależnie od tego, czy sama pożyczka była nim objęta. Podatnikiem jest osoba składająca oświadczenie o ustanowieniu hipoteki, czyli właściciel nieruchomości – także wtedy, gdy jest nim ktoś inny niż pożyczkobiorca, np. wspólnik lub członek rodziny. Podatek pobiera notariusz przy akcie.

Sposób obliczenia zależy od rodzaju zabezpieczanej wierzytelności: inaczej liczy się podatek, gdy hipoteka zabezpiecza wierzytelność o określonej wysokości, a inaczej przy wierzytelności, której wysokość nie jest z góry ustalona. Aktualne stawki i zasady warto potwierdzić u notariusza lub doradcy, bo przepisy w tym zakresie mogą się zmieniać. Pozostałe opłaty związane z hipoteką omawiamy w artykule o kosztach notarialnych i sądowych.

Dla pożyczkobiorcy ważniejsze od PCC bywa to, kiedy i w jakim zakresie koszty finansowania obniżą podatek dochodowy:

• Spłata kapitału nie jest kosztem podatkowym – firma oddaje to, co otrzymała.
• Odsetki co do zasady stają się kosztem w momencie zapłaty – odsetki naliczone, ale niezapłacone, nie są kosztem. Ma to znaczenie przy pożyczkach z jednorazową spłatą odsetek na końcu okresu.
• Limit kosztów finansowania dłużnego – w podatku CIT obowiązuje ograniczenie zaliczania nadwyżki kosztów finansowania do kosztów podatkowych. Dotyczy to odsetek, prowizji i innych opłat związanych z finansowaniem. Czy limit realnie dotyka firmę, zależy od skali jej kosztów finansowania i wyników.
• Prowizje i opłaty – moment i sposób ich rozpoznania w kosztach zależą od charakteru opłaty i zasad rachunkowości firmy.

Przy finansowaniu od osoby fizycznej odsetki są dla niej przychodem podlegającym opodatkowaniu. Firma, która je wypłaca, może w określonych sytuacjach pełnić rolę płatnika – pobierać podatek i przekazywać go do urzędu. Podobnie przy pożyczkodawcy zagranicznym: od odsetek wypłacanych za granicę co do zasady pobiera się podatek u źródła, a jego obniżenie na podstawie umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania wymaga dochowania formalności, m.in. uzyskania certyfikatu rezydencji.

Błąd w roli płatnika obciąża firmę: odpowiada ona za podatek, którego nie pobrała. Dlatego przy każdym finansowaniu spoza krajowego sektora finansowego warto przed pierwszą płatnością odsetek ustalić z doradcą, czy i jakie obowiązki powstają.

• Czy umowa pożyczki podlega PCC, czy jest wyłączona albo zwolniona?
• Kto i w jakim terminie składa deklarację, jeżeli nie pobiera jej notariusz?
• Jak obliczyć PCC od hipoteki dla konkretnej konstrukcji zabezpieczenia?
• Kiedy odsetki i prowizja staną się kosztem i czy dotyczy nas limit kosztów finansowania dłużnego?
• Czy przy wypłacie odsetek powstają obowiązki płatnika?

Opisane mechanizmy mają charakter ogólny i nie zastępują porady podatkowej. Rozstrzygnięcie zależy od statusu stron, konstrukcji umowy i aktualnego brzmienia przepisów, dlatego decyzję warto skonsultować z doradcą podatkowym jeszcze na etapie term sheetu.