Weksel in blanco – jak działa jako zabezpieczenie pożyczki?

W finansowaniu firm używa się zwykle weksla własnego – pisemnego, bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty określonej sumy przez wystawcę, czyli pożyczkobiorcę. Weksel in blanco (niezupełny) ma w chwili podpisania braki: najczęściej sumę i datę płatności. Uzupełnia się je później, gdy wiadomo, ile wynosi niespłacone zadłużenie.

Prawo do wypełnienia określa deklaracja wekslowa (porozumienie wekslowe) – odrębny dokument podpisywany razem z wekslem. Powinna ona jasno wskazywać:

• jakie zobowiązanie weksel zabezpiecza (konkretna umowa pożyczki),
• kiedy finansujący może go wypełnić – np. po wypowiedzeniu umowy i bezskutecznym wezwaniu do zapłaty,
• na jaką kwotę – zwykle do wysokości wymagalnego zadłużenia z odsetkami i kosztami,
• jak i z jakim wyprzedzeniem dłużnik zostanie zawiadomiony o wypełnieniu,
• co dzieje się z wekslem po spłacie – zwrot lub zniszczenie.

Weksel jest „uśpiony” tak długo, jak firma spłaca pożyczkę. Gdy dochodzi do wypowiedzenia umowy, finansujący wypełnia weksel kwotą zadłużenia, wzywa do jego wykupu, a w razie braku zapłaty kieruje pozew do sądu. Z prawidłowo wypełnionego weksla, którego prawdziwość nie budzi wątpliwości, sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Taki nakaz już z chwilą wydania jest tytułem zabezpieczenia, co pozwala zablokować majątek dłużnika jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy.

Finansujący często prosi, aby na wekslu spółki podpisali się także wspólnicy lub członkowie zarządu jako poręczyciele wekslowi. Taki podpis to awal. Awalista odpowiada tak samo jak ten, za kogo poręczył – całym swoim majątkiem i do pełnej sumy wekslowej. Jest to odpowiedzialność podobna w skutkach do poręczenia osobistego, ale łatwiejsza do dochodzenia, bo opiera się na samym dokumencie weksla.

Po co weksel, skoro jest hipoteka?

Hipoteka chroni finansującego do wartości jednej nieruchomości. Jeśli licytacja nie pokryje długu, reszty trzeba dochodzić od dłużnika na zasadach ogólnych – i tu weksel daje przewagę. Pozwala szybko uzyskać nakaz zapłaty obejmujący cały majątek wystawcy i awalistów, bez długiego procesu o istnienie i wysokość zobowiązania z umowy pożyczki. Weksel jest też tani w ustanowieniu i nie wymaga wpisu do żadnego rejestru. Dla firmy oznacza to, że realna odpowiedzialność za pożyczkę jest szersza, niż sugerowałaby sama hipoteka, a dla wspólników podpisujących awal – że ich prywatny majątek staje się częścią zabezpieczenia.

Jeśli awalista pozostaje w małżeńskiej wspólności majątkowej, zakres, w jakim wierzyciel sięgnie po majątek wspólny, zależy m.in. od tego, czy małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania. To częsty powód, dla którego finansujący prosi o zgodę małżonka.

• Treść deklaracji – ogólnikowe zapisy („w każdym czasie”, „na dowolną kwotę”) dają finansującemu dużą swobodę. Warto powiązać wypełnienie z konkretnym zdarzeniem i umową.
• Obieg weksla – weksel może zostać przekazany dalej przez indos. Zarzut wypełnienia niezgodnie z porozumieniem można co do zasady skutecznie podnieść wobec kolejnego posiadacza tylko wtedy, gdy nabył go w złej wierze lub dopuścił się rażącego niedbalstwa. Klauzula „nie na zlecenie” ogranicza ten problem.
• Zwrot po spłacie – weksel nie wygasa sam z siebie. Po spłacie należy odebrać oryginał albo uzyskać pisemne potwierdzenie jego zniszczenia.
• Kopia dokumentów – zachowaj kopię deklaracji wekslowej. Bez niej trudno wykazać, na jakich zasadach weksel miał być wypełniony.
• Liczba weksli – sprawdź, ile weksli podpisujesz i czy każdy jest wymieniony w deklaracji. Weksel spoza porozumienia to dokument, którego przeznaczenie trudno później ustalić.

Roszczenia z weksla przeciw wystawcy weksla własnego przedawniają się z upływem trzech lat od dnia płatności. Weksel jest jednym z elementów pakietu zabezpieczeń, który często obejmuje też oświadczenie o poddaniu się egzekucji i hipotekę – każdy z nich działa inaczej i warto rozumieć wszystkie.