Oświadczenie o poddaniu się egzekucji – co to jest i jak działa?
Akt notarialny z poddaniem się egzekucji to standard w pożyczkach zabezpieczonych nieruchomością, a mimo to wielu przedsiębiorców podpisuje go bez zrozumienia skutków. Wyjaśniamy, czym ten dokument jest, czym nie jest i co warto w nim wynegocjować.
Krótka odpowiedź
Oświadczenie o poddaniu się egzekucji to złożone w akcie notarialnym oświadczenie dłużnika, że w razie niespłaty pozwala prowadzić przeciw sobie egzekucję do określonej kwoty bez wcześniejszego procesu sądowego. Akt jest tytułem egzekucyjnym, a po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności – tytułem wykonawczym, z którym wierzyciel idzie prosto do komornika. Nie jest to zabezpieczenie na majątku, jak hipoteka, tylko narzędzie, które skraca drogę do egzekucji.
Czym jest, a czym nie jest to oświadczenie
Zwykle wierzyciel, aby ściągnąć dług przymusowo, musi najpierw wygrać sprawę w sądzie i uzyskać wyrok lub nakaz zapłaty. Poddanie się egzekucji pozwala ten etap pominąć: rolę wyroku przejmuje akt notarialny, który dłużnik podpisał zawczasu.
Warto jednak rozumieć jego granice. Oświadczenie samo nie obciąża żadnego składnika majątku i nie daje wierzycielowi pierwszeństwa przed innymi wierzycielami. Jeśli dłużnik nie ma majątku albo jego nieruchomość jest już obciążona hipotekami innych wierzycieli, szybki dostęp do komornika niewiele zmienia. Dlatego oświadczenie zawsze występuje razem z zabezpieczeniem rzeczowym – najczęściej z hipoteką – a nie zamiast niego.
Uwaga
Oświadczenie o poddaniu się egzekucji nie jest „zabezpieczeniem przejściowym” na czas oczekiwania na wpis hipoteki. Hipoteka powstaje z chwilą wpisu do księgi wieczystej, a jej pierwszeństwo liczy się od złożenia wniosku. Akt z poddaniem się egzekucji działa równolegle i niezależnie od hipoteki.
Trzy warianty spotykane w finansowaniu firm
- Poddanie się egzekucji co do zapłaty do określonej kwoty – najczęstsze przy pożyczkach. Akt wskazuje maksymalną kwotę, zdarzenie, od którego zależy wykonanie (np. wypowiedzenie umowy), oraz termin, do którego wierzyciel może wystąpić o klauzulę wykonalności.
- Poddanie się egzekucji przez dłużnika rzeczowego – składa je właściciel nieruchomości obciążonej hipoteką, także gdy nie jest pożyczkobiorcą. Egzekucja może wtedy dotyczyć tylko obciążonej nieruchomości.
- Poddanie się egzekucji co do wydania rzeczy – spotykane np. przy przewłaszczeniu na zabezpieczenie, gdy finansujący chce szybko odebrać rzecz po niespłacie.
Kto składa oświadczenie i jak przebiega wizyta u notariusza
Oświadczenie składa ten, przeciwko komu ma być prowadzona egzekucja: spółka przez osoby uprawnione do jej reprezentacji, wspólnik-poręczyciel osobiście, a właściciel nieruchomości będący osobą trzecią – jako dłużnik rzeczowy. Notariusz odczytuje akt i powinien wyjaśnić jego skutki, ale nie reprezentuje interesów żadnej ze stron i nie oceni, czy warunki pożyczki są dla firmy korzystne. Projekt aktu warto więc otrzymać kilka dni wcześniej i przeczytać go razem z umową pożyczki – sprawdzając, czy kwota, zdarzenie i termin w akcie odpowiadają temu, co uzgodniono w umowie. Rozbieżności łatwo poprawić przed podpisaniem, a bardzo trudno później.
Jak wygląda droga od aktu do komornika
Po wypowiedzeniu umowy wierzyciel składa do sądu wniosek o nadanie aktowi klauzuli wykonalności, dołączając dokumenty potwierdzające zdarzenie wskazane w akcie, np. wypowiedzenie z dowodem doręczenia. Sąd bada przede wszystkim formalną stronę dokumentów. Co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego o to, czy i ile dłużnik faktycznie jest winien. Z tytułem wykonawczym wierzyciel składa wniosek do komornika, który może zająć rachunki, należności czy nieruchomości – w przypadku egzekucji z nieruchomości prowadzi ją według przepisów kodeksu postępowania cywilnego.
Przykład ilustracyjny
Spółka pożycza 1 000 000 zł i poddaje się egzekucji do kwoty 1 500 000 zł. Po wypowiedzeniu umowy jej faktyczne zadłużenie wynosi:
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| Niespłacony kapitał | 850 000 zł |
| Odsetki i koszty do dnia wniosku | 110 000 zł |
| Rzeczywiste zadłużenie | 960 000 zł |
Wierzycielowi należy się 960 000 zł, choć akt pozwala na kwotę do 1 500 000 zł. Gdyby we wniosku egzekucyjnym pojawiła się wyższa kwota, ciężar sporu przechodzi na dłużnika, który musi się bronić w sądzie. Liczby przyjęte wyłącznie do obliczeń – to nie jest oferta ani typowe warunki.
Jak dłużnik może się bronić i co negocjować
Na postanowienie o nadaniu klauzuli przysługuje zażalenie, ale dotyczy ono głównie kwestii formalnych. Główną drogą obrony jest powództwo przeciwegzekucyjne: przy tytule innym niż orzeczenie sądu dłużnik może w nim kwestionować samo istnienie lub wysokość zobowiązania. Wraz z pozwem można wnioskować o zawieszenie egzekucji. To jednak proces, który trwa – lepiej zadbać o treść aktu przed podpisaniem:
- maksymalna kwota odpowiadająca realnemu zadłużeniu z odsetkami i kosztami, a nie jego wielokrotności,
- precyzyjne zdarzenie – wypowiedzenie umowy i bezskuteczny upływ terminu zapłaty, a nie „każde naruszenie umowy”,
- rozsądny termin na wystąpienie o klauzulę, powiązany z okresem finansowania,
- osobne akty dla pożyczkobiorcy i dla właściciela nieruchomości będącego osobą trzecią, z jasno opisanym zakresem.
Finansujący zwykle akceptuje takie doprecyzowania, bo dobrze opisany akt jest dla niego pewniejszy – trudniej go podważyć. Opór wobec rozsądnych zmian, np. przy żądaniu kwoty wielokrotnie przekraczającej pożyczkę, to sygnał, któremu warto przyjrzeć się bliżej przed podpisaniem całej dokumentacji.
Podstawa prawna
- Kodeks postępowania cywilnego: art. 776 (tytuł wykonawczy), art. 777 § 1 pkt 4, 5 i 6 (akt notarialny z poddaniem się egzekucji, w tym przez dłużnika rzeczowego), art. 786 (klauzula przy tytule zależnym od zdarzenia), art. 840 § 1 pkt 1 (powództwo przeciwegzekucyjne).
- Ustawa o księgach wieczystych i hipotece: art. 67 i art. 29 (powstanie hipoteki z wpisem, moc wsteczna od złożenia wniosku).
Pytania i odpowiedzi
-
Czy po podpisaniu aktu wierzyciel może od razu wejść z komornikiem?
Nie. Potrzebne jest zajście zdarzenia wskazanego w akcie, zwykle wypowiedzenie umowy, oraz nadanie klauzuli wykonalności przez sąd. Dopiero wtedy wierzyciel może złożyć wniosek do komornika.
-
Czy oświadczenie o poddaniu się egzekucji zastępuje hipotekę?
Nie. Hipoteka daje pierwszeństwo zaspokojenia z konkretnej nieruchomości, a oświadczenie jedynie skraca drogę do egzekucji. To dwa odrębne instrumenty, które zwykle stosuje się razem.
-
Kto ponosi koszt sporządzenia aktu?
Zwykle pożyczkobiorca, zgodnie z umową. Wysokość taksy notarialnej zależy od kwoty w akcie i aktualnych przepisów o maksymalnych stawkach, dlatego warto poprosić notariusza o wyliczenie przed podpisaniem.
-
Co się dzieje z aktem po spłacie pożyczki?
Po spłacie zdarzenie uprawniające do egzekucji nie może już zajść w sposób uzasadniony, a upływ terminu z aktu zamyka drogę do klauzuli. Warto mimo to uzyskać od finansującego pisemne potwierdzenie spłaty całości zadłużenia.
Sprawdź, czy private debt pasuje do Twojej firmy
Wstępna kwalifikacja jest bezpłatna i niezobowiązująca. Odpowiadamy następnego dnia roboczego.