Odpowiedzialność zarządu za długi spółki – kiedy członek zarządu płaci z własnego majątku?
Ogólne omówienie dla członków zarządu spółek z o.o. i akcyjnych oraz właścicieli, którzy w nich zasiadają: kiedy długi spółki – podatkowe, składkowe i wobec kontrahentów – mogą przejść na osobę z zarządu i co to oznacza przy decyzjach o nowym finansowaniu.
Krótka odpowiedź
Co do zasady spółka kapitałowa odpowiada za swoje długi własnym majątkiem, ale członkowie zarządu mogą odpowiadać osobiście za zaległości podatkowe i składkowe spółki oraz – w spółce z o.o. – za jej zobowiązania cywilne, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Najważniejszą ochroną jest zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o upadłość albo otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.
Zasada i wyjątki
Spółka z o.o. i spółka akcyjna to odrębne osoby prawne. Długi spółki są długami spółki, a nie jej wspólników ani członków zarządu. Przepisy przewidują jednak sytuacje, w których wierzyciel – po bezskutecznej egzekucji z majątku spółki – może sięgnąć po majątek osobisty członka zarządu. Najważniejsze dotyczą:
- zaległości podatkowych – członkowie zarządu odpowiadają solidarnie ze spółką całym swoim majątkiem,
- zaległości składkowych wobec ZUS – na tych samych zasadach, przez odesłanie do Ordynacji podatkowej,
- zobowiązań cywilnoprawnych spółki z o.o. – wobec dostawców, pożyczkodawców, kontrahentów,
- szkody wyrządzonej przez spóźniony wniosek o upadłość – wobec wierzycieli, niezależnie od formy spółki kapitałowej.
W spółkach osobowych mechanizm jest inny: na przykład wspólnicy spółki jawnej odpowiadają za jej zobowiązania całym majątkiem, subsydiarnie – wierzyciel może sięgnąć po ich majątek, gdy egzekucja ze spółki okaże się bezskuteczna.
Podstawa prawna
- art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (odpowiedzialność członków zarządu za zaległości podatkowe spółki),
- art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej, w tym art. 116, do zaległości składkowych),
- art. 299 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za jej zobowiązania),
- art. 22 § 2 i art. 31 Kodeksu spółek handlowych (odpowiedzialność wspólników spółki jawnej),
- art. 11 i art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (definicja niewypłacalności, obowiązek i termin złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, odpowiedzialność za szkodę).
Kiedy odpowiedzialność powstaje, a kiedy można się od niej uwolnić
Przy zaległościach podatkowych i składkowych odpowiedzialność obejmuje zaległości z okresu pełnienia funkcji. Członek zarządu może się od niej uwolnić, jeśli wykaże w szczególności, że:
- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne lub zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu,
- niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy,
- wskaże mienie spółki, z którego egzekucja pozwoli zaspokoić zaległości w znacznej części.
Przy art. 299 Kodeksu spółek handlowych przesłanki są podobne, z dodatkową możliwością wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody mimo braku wniosku. „Właściwy czas” wiąże się z niewypłacalnością: Prawo upadłościowe nakazuje złożyć wniosek o upadłość w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jej ogłoszenia, a niewypłacalność domniemywa się, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.
Jak duże może być ryzyko – przykład
Przykład ilustracyjny
Członek zarządu pełnił funkcję przez dwa lata. W tym czasie spółka przestała płacić część VAT i składek, a później egzekucja z jej majątku okazała się bezskuteczna. Wniosku o upadłość ani o otwarcie restrukturyzacji nie złożono.
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| Zaległość VAT z okresu pełnienia funkcji | 150 000 zł |
| Zaległe składki z okresu pełnienia funkcji | 90 000 zł |
| Odsetki za zwłokę naliczone do dnia decyzji | 24 000 zł |
| Potencjalna odpowiedzialność osobista | 264 000 zł |
Zaległości powstałe po odwołaniu tej osoby z zarządu nie wchodzą do rachunku. Skutecznym wyłączeniem odpowiedzialności byłoby m.in. złożenie wniosku o upadłość lub otwarcie restrukturyzacji we właściwym czasie.
Liczby przyjęte wyłącznie do obliczeń – to nie jest oferta ani typowe warunki.
Co to oznacza przy decyzjach o finansowaniu
Odpowiedzialność zarządu bezpośrednio wpływa na to, jak ocenić nowy dług:
- Pożyczka na spłatę zaległości publicznoprawnych zmniejsza ryzyko osobiste zarządu, ale tylko wtedy, gdy spółka będzie w stanie obsłużyć nowe finansowanie. Inaczej dług publicznoprawny zamienia się na prywatny, a problem wraca.
- Poręczenie osobiste lub zabezpieczenie na prywatnym majątku zamienia ryzyko warunkowe w bezpośrednie – członek zarządu odpowiada wtedy z umowy, niezależnie od przesłanek ustawowych.
- Dług, który odsuwa nieuniknione – zaciąganie finansowania w stanie niewypłacalności zamiast złożenia wniosku o upadłość lub restrukturyzację może zwiększyć szkodę wierzycieli i ryzyko zarządu.
- Wybór, kogo spłacić – przy niewypłacalności spłata tylko niektórych wierzycieli ze szkodą dla pozostałych może mieć konsekwencje prawne, także karne.
Dlatego przed zaciągnięciem finansowania w trudnej sytuacji zarząd powinien rzetelnie ocenić, czy spółka jest wypłacalna i jaki plan spłaty jest realny. Jeśli nie – rozważ tryby postępowania restrukturyzacyjnego, które same w sobie mogą chronić zarząd.
Warto też dokumentować decyzje: protokoły posiedzeń zarządu, prognozy przepływów, analizę wypłacalności, opinię doradcy. Jeśli w przyszłości pojawi się spór o to, czy wniosek złożono we właściwym czasie, takie dokumenty pokazują, na jakiej podstawie zarząd oceniał sytuację spółki i dlaczego wybrał finansowanie zamiast wniosku. Jak przygotować decyzję o finansowaniu, którą zarząd obroni przed radą nadzorczą lub wspólnikami, opisuje finansowanie z perspektywy zarządu spółki.
Uwaga
Opis ma charakter ogólny i nie zastępuje porady prawnej. Ocena odpowiedzialności zależy od dat, dokumentów i konkretnej sytuacji spółki – przy realnym ryzyku skonsultuj się z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą restrukturyzacyjnym.
Pytania i odpowiedzi
-
Czy członek zarządu odpowiada za długi spółki z o.o. wobec dostawców?
Może odpowiadać na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych, jeśli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna i nie zachodzi żadna z przesłanek uwalniających, np. zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o upadłość.
-
Czy rezygnacja z funkcji chroni przed odpowiedzialnością?
Nie za zaległości i zobowiązania z okresu pełnienia funkcji. Odwołanie lub rezygnacja zamyka jedynie okres, za który członek zarządu może odpowiadać.
-
Czy otwarcie restrukturyzacji chroni członków zarządu?
Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu we właściwym czasie należy do przesłanek uwalniających od odpowiedzialności za zaległości podatkowe i składkowe. Ocena, czy był to właściwy czas, zależy od okoliczności.
-
Czy członkowie zarządu spółki akcyjnej odpowiadają tak samo jak w spółce z o.o.?
Za zaległości podatkowe i składkowe – co do zasady tak. Odpowiedzialność z art. 299 Kodeksu spółek handlowych dotyczy jednak spółki z o.o.; w spółce akcyjnej wierzyciele opierają się zwykle na przepisach o odpowiedzialności za szkodę z Prawa upadłościowego.
Sprawdź, czy private debt pasuje do Twojej firmy
Wstępna kwalifikacja jest bezpłatna i niezobowiązująca. Odpowiadamy następnego dnia roboczego.