Tryby postępowania restrukturyzacyjnego – który wybrać i co oznaczają dla finansowania?

Wspólny cel wszystkich trybów to uniknięcie upadłości przez zawarcie układu z wierzycielami albo – w sanacji – przeprowadzenie głębszych działań naprawczych. Postępowania są jawne: obwieszczenia trafiają do Krajowego Rejestru Zadłużonych, więc każdy finansujący zobaczy, że firma jest w restrukturyzacji.

Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU)

Najbardziej odformalizowany tryb. Dłużnik sam, z udziałem nadzorcy układu, zbiera głosy wierzycieli, a sąd jedynie zatwierdza przyjęty układ. Po obwieszczeniu o otwarciu postępowania firma uzyskuje ochronę przed egzekucją, ograniczoną w czasie – co do zasady skutki obwieszczenia wygasają, jeśli w ciągu czterech miesięcy nie zostanie złożony wniosek o zatwierdzenie układu. Zarząd zachowuje kontrolę nad firmą, a na czynności przekraczające zwykły zarząd potrzebuje zgody nadzorcy układu.

Przyspieszone postępowanie układowe (PPU)

Prowadzone przez sąd, dostępne, gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nie przekracza 15% wszystkich takich wierzytelności. Zarząd co do zasady zachowuje władzę w zakresie zwykłego zarządu, a nadzorca sądowy wyraża zgodę na czynności, które ten zakres przekraczają.

Postępowanie układowe (PU)

Dla firm, w których wierzytelności sporne przekraczają próg 15%. Sporządza się spis wierzytelności, a postępowanie zwykle trwa dłużej. Zasady zarządu są zbliżone do PPU.

Postępowanie sanacyjne

Najgłębsza ingerencja. Co do zasady zarząd majątkiem przejmuje zarządca, a sąd może zezwolić dłużnikowi na wykonywanie zarządu w zakresie zwykłego zarządu. Sanacja daje narzędzia niedostępne w innych trybach, np. możliwość odstąpienia od niektórych umów wzajemnych za zgodą sędziego-komisarza, i szeroką ochronę przed egzekucją.

Wybór trybu zależy m.in. od tego, ile wierzytelności jest spornych, jak głęboka jest potrzeba zmian i czy wierzyciele są gotowi głosować. Próg dla przyspieszonego postępowania układowego łatwo sprawdzić na liczbach.

• PZU – najszybsza ścieżka i największa samodzielność zarządu. Nowa pożyczka wymaga zgody nadzorcy układu, a finansujący przyjrzy się, czy układ realnie zbierze większość głosów w krótkim czasie.
• PPU i PU – decyzje w trakcie wymagają zgody nadzorcy sądowego; dłuższy czas postępowania oznacza, że finansowanie musi pokryć potrzeby firmy aż do zatwierdzenia układu.
• Sanacja – stroną rozmów jest najczęściej zarządca, a finansowanie wpisuje się w plan restrukturyzacyjny. Szeroka ochrona ułatwia działania naprawcze, ale proces jest najdłuższy i najbardziej sformalizowany.

We wszystkich trybach nowy dług zaciągnięty po otwarciu postępowania, za wymaganymi zgodami, co do zasady nie jest objęty układem. Praktyczne kroki opisuje artykuł finansowanie firmy w restrukturyzacji.

Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego lub zatwierdzenie układu we właściwym czasie należy do okoliczności, które mogą uwolnić członków zarządu od osobistej odpowiedzialności za zaległości podatkowe i składkowe spółki. Zwlekanie z decyzją w nadziei, że kolejna pożyczka rozwiąże problem, może tę ochronę odebrać. Szerzej o tym w artykule o odpowiedzialności zarządu za długi spółki.

Alternatywą lub wstępem do formalnego trybu bywa porozumienie pozasądowe z kluczowymi wierzycielami – np. ugoda z bankiem lub rozłożenie płatności z dostawcą. Nie daje ono ochrony przed pozostałymi wierzycielami, ale bywa szybsze i nie jest jawne.

• Restrukturyzacja jest jawna – informacja w rejestrze może wpłynąć na relacje z dostawcami, bankiem i leasingodawcami.
• Wierzytelności zabezpieczone hipoteką lub zastawem co do zasady wchodzą do układu tylko za zgodą wierzyciela – z bankiem trzeba rozmawiać osobno.
• Bieżące zobowiązania powstałe po otwarciu trzeba płacić na czas; nowe zaległości mogą prowadzić do umorzenia postępowania.
• Ochrona przed egzekucją jest czasowa; brak przyjęcia układu oznacza powrót do punktu wyjścia, często w gorszej sytuacji.