Przepływy pieniężne a zdolność spłaty – dlaczego zysk nie wystarczy?

Rachunek zysków i strat rejestruje przychody w chwili sprzedaży, a koszty w chwili ich poniesienia, niezależnie od tego, kiedy płyną pieniądze. Przepływy pieniężne pokazują, ile gotówki rzeczywiście wpłynęło i wypłynęło z firmy. Różnica wynika głównie z czterech źródeł:

• Należności – sprzedaż z odroczonym terminem płatności zwiększa zysk od razu, ale gotówkę dopiero po zapłacie faktury.
• Zapasy – towary i materiały kupione na magazyn to wydatek gotówkowy, który trafi do kosztów dopiero przy sprzedaży.
• Zobowiązania wobec dostawców – odroczone płatności chwilowo poprawiają stan gotówki.
• Amortyzacja i inwestycje – amortyzacja obniża zysk, choć nie jest wydatkiem, a zakup maszyny to wydatek, który nie obniża zysku w roku zakupu.

Rata kredytu składa się z odsetek, które są kosztem, i z części kapitałowej, która kosztem nie jest, ale wymaga gotówki. Firma z niewielkim zyskiem może więc nie mieć środków na spłatę kapitału, nawet jeśli odsetki „mieszczą się” w wyniku.

Z punktu widzenia finansującego ta firma nie ma problemu z rentownością, tylko z płynnością i strukturą finansowania. To ważne rozróżnienie: zmienia pytanie z „czy firma zarabia” na „kiedy pieniądze wracają do firmy”.

Podobny mechanizm dotyczy firm budowlanych rozliczanych etapami, producentów kupujących surowiec z wyprzedzeniem i handlu sezonowego. Im dłuższy czas między wydaniem pieniędzy a otrzymaniem zapłaty, tym więcej gotówki wymaga wzrost sprzedaży – i tym ostrożniej trzeba dobierać termin oraz strukturę spłaty nowego długu. Więcej: scenariusz zakładu produkcyjnego, który finansuje duże zamówienie.

Rachunek przepływów dzieli ruchy gotówki na trzy grupy. Przepływy operacyjne pokazują gotówkę z podstawowej działalności, inwestycyjne – wydatki na majątek i wpływy z jego sprzedaży, finansowe – zaciąganie i spłatę długów oraz wypłaty dla właścicieli. Analityk zwraca uwagę przede wszystkim na:

• czy przepływy operacyjne są dodatnie i powtarzalne, a nie jednorazowe,
• jaka część wydatków inwestycyjnych jest konieczna do utrzymania działalności,
• czy dotychczasowe długi spłacano z działalności, czy z kolejnych kredytów,
• jak duże wypłaty dywidend lub pożyczek pobierali wspólnicy,
• czy w ciągu roku występują miesiące z ujemnym saldem i jak są finansowane.

Nie każda firma sporządza rachunek przepływów w ramach sprawozdania finansowego – obowiązek dotyczy co do zasady jednostek podlegających badaniu. Pozostałe mogą przygotować uproszczone zestawienie na potrzeby wniosku, na przykład na podstawie wyciągów bankowych i zestawienia należności i zobowiązań.

Historia pokazuje, jak firma radziła sobie dotąd, ale spłata nastąpi w przyszłości. Dlatego do wniosku warto dołączyć prognozę na cały okres finansowania – przy krótkim okresie miesięczną, przy dłuższym co najmniej kwartalną. Powinna ona obejmować:

• wpływy ze sprzedaży z uwzględnieniem rzeczywistych terminów płatności klientów,
• wydatki operacyjne, podatki i składki,
• niezbędne inwestycje odtworzeniowe,
• obsługę wszystkich długów – istniejących i nowego,
• saldo gotówki na koniec każdego okresu.

Prognozę warto przeliczyć w wariancie ostrożnym : z niższymi wpływami i dłuższym oczekiwaniem na zapłatę. Jeżeli już niewielka zmiana założeń powoduje ujemne saldo, finansowanie wymaga innej struktury – dłuższego okresu, karencji w spłacie kapitału albo spłaty ze zdarzenia wyjścia. Syntetyczną miarą tej relacji jest wskaźnik DSCR, a sposób powiązania prognozy z terminem spłaty opisujemy w artykule o planie spłaty i strategii wyjścia.

Co można poprawić przed złożeniem wniosku

• ściągnąć przeterminowane należności i uporządkować zestawienie ich wiekowania,
• ograniczyć zapasy wolno rotujące, które zamrażają gotówkę,
• zsynchronizować terminy płatności rat z miesiącami największych wpływów,
• wstrzymać wypłaty dla wspólników do czasu ustabilizowania płynności,
• przygotować wyjaśnienie jednorazowych zdarzeń, które zaburzyły przepływy w danym roku.

Takie działania nie tylko poprawiają liczby, ale pokazują finansującemu, że zarząd rozumie mechanizm, który decyduje o spłacie, i aktywnie nim zarządza.