Kredyt a pożyczka dla firmy – czym się różnią?
W rozmowie oba słowa znaczą to samo: firma dostaje pieniądze i musi je oddać z odsetkami. W prawie to dwie różne umowy, a różnica wpływa na to, kto może finansować przedsiębiorstwo, jak wypłaca się środki i za co firma płaci odsetki.
Krótka odpowiedź
Kredyt to umowa z Prawa bankowego: udziela go wyłącznie bank, który oddaje środki do dyspozycji firmy na określony cel i czas, a firma zwraca wykorzystaną kwotę z odsetkami i prowizją. Pożyczka to umowa z Kodeksu cywilnego: pożyczkodawca przenosi na firmę własność pieniędzy, a ta zobowiązuje się zwrócić tę samą kwotę – i może jej udzielić także podmiot spoza sektora bankowego. Żadna z tych form nie jest sama w sobie lepsza; różnią się konstrukcją, a nie jakością.
Dwie definicje, dwie ustawy
Kredyt
Bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony kwotę z przeznaczeniem na ustalony cel. Kredytobiorca korzysta z niej na warunkach umowy, zwraca wykorzystaną kwotę z odsetkami w oznaczonych terminach i płaci prowizję. Umowa powinna być zawarta na piśmie, a jej obowiązkowe elementy – w tym cel – wymienia ustawa. Bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej, czyli zdolności do spłaty w terminach z umowy.
Pożyczka
Dający pożyczkę przenosi na biorącego własność określonej ilości pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość. Ustawa nie wymaga wskazania celu ani badania zdolności kredytowej – to strony decydują, co zapiszą w umowie. Pożyczka powyżej tysiąca złotych wymaga co najmniej formy dokumentowej, ale w finansowaniu firm umowę i tak spisuje się szczegółowo, a zabezpieczenia często ustanawia w akcie notarialnym.
Podstawa prawna
- Art. 69 ust. 1 i 2 oraz art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (umowa kredytu, zdolność kredytowa).
- Art. 5 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 pkt 1 Prawa bankowego (kredyt jako czynność zastrzeżona dla banków; pożyczki udzielane przez banki).
- Art. 720 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (umowa pożyczki, forma).
Kto może finansować i jak to nazywa
Udzielanie kredytów jest czynnością bankową zastrzeżoną dla banków. Pożyczki mogą udzielać zarówno banki, jak i podmioty spoza sektora bankowego – firmy pożyczkowe, fundusze, inwestorzy prywatni, a nawet wspólnicy własnej spółki. Z tego wynikają dwie praktyczne wskazówki:
- bank może zaoferować firmie zarówno kredyt, jak i pożyczkę – nazwa produktu w banku mówi o konstrukcji umowy,
- podmiot niebędący bankiem nie udziela kredytów; jeśli tak nazywa swoją ofertę, to co najmniej nieprecyzyjny język, który warto wyjaśnić przed podpisaniem umowy.
Finansujący niebankowy zawiera więc z firmą umowę pożyczki. Mapę takich podmiotów przedstawia artykuł kto udziela pożyczek firmom poza bankiem.
„Do dyspozycji” a „na własność” – co to zmienia w kosztach
Najbardziej odczuwalna różnica dotyczy wypłaty. Kredyt może pozostawać do dyspozycji firmy, która sięga po środki w miarę potrzeb – wtedy odsetki nalicza się od kwoty wykorzystanej, a prowizja zwykle od przyznanej. Pożyczka przenosi pieniądze na własność biorącego; najczęściej wypłaca się ją w całości albo w ustalonych w umowie transzach, a odsetki biegną od wypłaconej kwoty.
Przykład ilustracyjny
Firma ma zapewnione finansowanie 1 000 000 zł na rok, ale przeciętnie wykorzystuje 600 000 zł. Dla czytelności przyjęto takie samo oprocentowanie 10% rocznie i prowizję 1% w obu wariantach. W wariancie A kredyt jest do dyspozycji i odsetki liczy się od średniego wykorzystania. W wariancie B pożyczka zostaje wypłacona w całości na początku okresu.
| Pozycja | A: kredyt do dyspozycji | B: pożyczka w całości |
|---|---|---|
| Kwota objęta odsetkami | 600 000 zł | 1 000 000 zł |
| Odsetki za rok | 60 000 zł | 100 000 zł |
| Prowizja od kwoty przyznanej | 10 000 zł | 10 000 zł |
| Koszt roczny | 70 000 zł | 110 000 zł |
Różnica nie wynika z tego, że kredyt jest „tańszy”, lecz z płacenia za pieniądze, które leżą na rachunku. Pożyczka wypłacana w transzach dopasowanych do wydatków zmniejsza tę różnicę. Liczby przyjęte wyłącznie do obliczeń – to nie jest oferta ani typowe warunki.
Cel, ocena i zabezpieczenia w praktyce
- Cel – w kredycie jest ustawowym elementem umowy, a wykorzystanie środków niezgodnie z nim zwykle daje bankowi podstawę do reakcji. W pożyczce dla firmy cel również wpisuje się do umowy, bo na nim opiera się ocena ryzyka, ale wynika to z ustaleń stron, nie z ustawy.
- Ocena – bank bada zdolność kredytową według przepisów i wewnętrznych procedur nadzorowanych przez KNF. Pożyczkodawca sam ustala kryteria; w private debt ocena koncentruje się na zabezpieczeniu i realnym źródle spłaty, zawsze łącznie.
- Zabezpieczenia – zarówno bank, jak i pożyczkodawca korzystają z tych samych instytucji: hipoteki, zastawu rejestrowego, weksla, poręczenia, oświadczenia o poddaniu się egzekucji.
- Koszt – limit odsetek maksymalnych z Kodeksu cywilnego dotyczy co do zasady obu umów, także między przedsiębiorcami.
Uwaga
Swoboda umowy pożyczki działa w obie strony. Pozwala dopasować harmonogram, wypłatę i zabezpieczenia do projektu, ale też przenosi na firmę ciężar uważnej lektury warunków: kosztów, przesłanek wypowiedzenia i skutków opóźnienia. Przy większych kwotach projekt umowy warto przejrzeć z prawnikiem.
Jak z tej wiedzy skorzystać
Różnica prawna sama nie przesądza wyboru. Przydaje się w trzech momentach:
- przy czytaniu oferty – nazwa umowy podpowiada, kto jest finansującym i jakie przepisy mają zastosowanie,
- przy planowaniu wypłaty – jeśli wydatki rozkładają się w czasie, warto negocjować transze albo limit do dyspozycji, a nie płacić odsetek od całej kwoty od pierwszego dnia,
- przy łączeniu źródeł – pożyczka pozabankowa jako pomost do kredytu wymaga ustalenia z góry kolejności zabezpieczeń i sposobu spłaty.
Porównanie modeli finansowania – kosztu, czasu decyzji i elastyczności – zawiera strona private debt vs kredyt bankowy.
Pytania i odpowiedzi
-
Czy firma pożyczkowa może udzielić kredytu?
Nie. Udzielanie kredytów jest czynnością zastrzeżoną dla banków. Podmiot niebankowy finansuje firmy na podstawie umowy pożyczki.
-
Czy pożyczkę dla firmy można wydać na dowolny cel?
Ustawa tego nie ogranicza, ale umowa zwykle tak. Finansujący ocenia ryzyko przez pryzmat celu i źródła spłaty, więc cel zapisuje się w umowie, a jego naruszenie może być podstawą wypowiedzenia.
-
Czy pożyczka obciąża zdolność kredytową firmy w banku?
Tak. Bank przy ocenie zdolności uwzględnia wszystkie zobowiązania firmy, niezależnie od tego, czy wynikają z kredytu, czy z pożyczki. Liczy się wysokość rat lub kwota jednorazowej spłaty i termin.
-
Czy umowę pożyczki trzeba zawrzeć u notariusza?
Sama umowa pożyczki nie wymaga aktu notarialnego. Notariusz jest potrzebny do niektórych zabezpieczeń, np. ustanowienia hipoteki przez właściciela nieruchomości czy oświadczenia o poddaniu się egzekucji.
Sprawdź, czy private debt pasuje do Twojej firmy
Wstępna kwalifikacja jest bezpłatna i niezobowiązująca. Odpowiadamy następnego dnia roboczego.