Private debt w Polsce

Pod hasłem private debt w Polsce funkcjonują w praktyce dwa odrębne światy. Pierwszy to większe transakcje: finansowanie przejęć spółek, projektów nieruchomościowych czy rozwoju średnich przedsiębiorstw, w których uczestniczą fundusze – polskie i zagraniczne – często obok banków. Drugi to finansowanie małych i średnich firm: pożyczki w kwotach dopasowanych do wartości zabezpieczenia i potrzeby, często oparte na nieruchomości, udzielane przez wyspecjalizowane podmioty i inwestorów prywatnych.

Oba segmenty łączy prywatny charakter umów, więc pełnych danych o wielkości rynku trudno szukać – transakcje nie są publicznie raportowane w jednym miejscu. Każdą liczbę dotyczącą skali rynku warto więc czytać ze wskazaniem źródła i definicji, którą przyjął jej autor.

• Spółki finansujące działające na własny rachunek – udzielają pożyczek firmom ze środków wspólników, inwestorów lub emisji obligacji.
• Fundusze inwestycyjne i alternatywne spółki inwestycyjne – lokują kapitał zebrany od inwestorów w pożyczki lub obligacje przedsiębiorstw.
• Family office i inwestorzy prywatni – finansują pojedyncze transakcje, często przez zespół, który przygotowuje analizę i umowę.
• Fundusze zagraniczne – pojawiają się głównie przy dużych transakcjach, np. finansowaniu przejęć czy portfeli nieruchomości.
• Nabywcy obligacji w emisjach niepublicznych – inwestorzy obejmujący obligacje spółki na indywidualnie uzgodnionych warunkach.

Dla przedsiębiorcy różnica między nimi ma znaczenie praktyczne: wpływa na szybkość decyzji, elastyczność warunków i to, z kim będzie rozmawiał w razie problemów ze spłatą.

Kredyt w rozumieniu prawa bankowego może udzielić tylko bank. Finansujący niebankowy zawiera więc z firmą umowę pożyczki albo obejmuje jej obligacje. Zabezpieczenia ustanawia się na podstawie tych samych przepisów, z których korzystają banki – hipoteka, zastaw rejestrowy, weksel, poręczenie, oświadczenie o poddaniu się egzekucji.

Przepisy o kredycie konsumenckim co do zasady nie obejmują finansowania na cele działalności gospodarczej. Firma ma więc mniejszą ochronę ustawową niż konsument, a jej najważniejszym narzędziem jest uważna lektura umowy. Przy sprawach indywidualnych warto skonsultować projekt z prawnikiem.

W finansowaniu małych i średnich firm hipoteka jest zabezpieczeniem pierwszego wyboru z kilku powodów, które wynikają z polskich realiów, a nie z niechęci finansujących do innych rozwiązań:

• Jawność stanu prawnego – księga wieczysta pokazuje właściciela, obciążenia i ograniczenia, a jej treść można sprawdzić bez udziału dłużnika.
• Ograniczona informacja finansowa – mniejsze firmy rzadko mają rating czy rozbudowaną sprawozdawczość zarządczą. Finansujący opiera się na sprawozdaniach finansowych lub księgach, danych z rejestrów i biur informacji gospodarczej, a to często za mało, by finansować wyłącznie przepływy.
• Majątek właścicieli – w wielu firmach rodzinnych wartościowe aktywa należą do wspólników, a nie do spółki, i mogą zabezpieczyć jej dług.
• Przewidywalna ścieżka odzyskania – procedura egzekucji z nieruchomości jest szczegółowo uregulowana, choć bywa długotrwała.

Jak hipoteka działa w praktyce i co oznacza dla właściciela, wyjaśnia artykuł hipoteka jako zabezpieczenie.

• Zweryfikuj podmiot w KRS lub CEIDG: kto jest właścicielem, kto reprezentuje, od kiedy działa.
• Poproś o projekt umowy i pełne zestawienie kosztów, zanim cokolwiek zapłacisz.
• Sprawdź, czy finansujący pyta o cel, zabezpieczenie i źródło spłaty – brak takich pytań to sygnał ostrzegawczy.
• Ustal, kto i na czyj koszt zleca wycenę oraz czy możesz zapoznać się z operatem.
• Uważaj na żądanie opłat z góry przed decyzją lub na presję natychmiastowego podpisu.

Więcej sygnałów ostrzegawczych zawiera artykuł jak rozpoznać nieuczciwą ofertę pożyczki.

W polskich realiach private debt często uzupełnia finansowanie bankowe, a nie je zastępuje. Spotykane układy współpracy to między innymi:

• pomost do kredytu – private debt finansuje transakcję teraz, a bank refinansuje go po zakończeniu swojej procedury,
• druga hipoteka za bankiem – finansujący niebankowy zajmuje dalsze miejsce na nieruchomości, na której bank ma już zabezpieczenie,
• refinansowanie banku – spłata kredytu, którego warunki przestały pasować do sytuacji firmy, np. po naruszeniu wskaźników,
• finansowanie równoległe – bank finansuje podstawową część projektu, a finansujący niebankowy lukę, której bank nie obejmie.

W każdym z tych układów ważna jest treść umowy z bankiem. Może ona przewidywać obowiązek informacyjny albo uznać nowe zadłużenie lub dalsze obciążenie majątku za naruszenie – dlatego trzeba ją sprawdzić przed podpisaniem nowego finansowania.