Rynek private debt – segmenty, finansujący i inwestorzy

Dla firmy private debt to źródło kapitału. Dla inwestora to sposób lokowania pieniędzy obok akcji, obligacji, nieruchomości czy private equity. Cechą wspólną wszystkich transakcji jest to, że dług nie trafia do obrotu publicznego: nie ma prospektu, notowań ani codziennej wyceny rynkowej. Finansujący udziela pożyczki, monitoruje dłużnika i odzyskuje pieniądze ze spłat, a nie ze sprzedaży papieru na giełdzie. Więcej: jak private debt wygląda w praktyce z perspektywy przedsiębiorcy oraz przegląd zastosowań private debt w finansowaniu firm.

Z tego wynikają dwie konsekwencje. Po pierwsze, inwestor godzi się na niską płynność – nie wycofa łatwo kapitału przed terminem. Po drugie, musi samodzielnie ocenić każde ryzyko, bo nie ma ratingu agencji ani ceny rynkowej, która by mu podpowiedziała. Za obie niedogodności oczekuje wynagrodzenia, dlatego koszt private debt dla firmy jest zwykle wyższy niż koszt kredytu bankowego. Formalne elementy pojęcia rozkłada na części definicja private debt.

Pod jedną nazwą kryją się strategie o bardzo różnym profilu ryzyka. Zarządzający funduszami zwykle specjalizują się w jednej lub dwóch z nich:

• Direct lending – bezpośrednie pożyczki dla przedsiębiorstw, najczęściej z pierwszeństwem spłaty i zabezpieczeniem na majątku. To segment najbardziej zbliżony do klasycznego kredytu bankowego. Szerzej omawia ją artykuł direct lending.
• Mezzanine i dług podporządkowany – finansowanie spłacane dopiero po wierzycielu uprzywilejowanym, droższe, często z elementem udziału w wartości firmy.
• Distressed i sytuacje szczególne – kupowanie długu firm w kłopotach lub finansowanie ich restrukturyzacji; zysk zależy od skutecznego odzyskania wartości.
• Dług zabezpieczony nieruchomościami – finansowanie zakupu, budowy lub przebudowy nieruchomości komercyjnych i projektów deweloperskich.
• Dług infrastrukturalny – długoterminowe finansowanie energetyki, transportu czy telekomunikacji, oparte na przewidywalnych przychodach projektu.
• Finansowanie zabezpieczone aktywami – pożyczki oparte na portfelach należności, sprzęcie, zapasach lub innych aktywach generujących wpływy.

W polskiej praktyce małych i średnich firm najczęściej spotyka się dwie odmiany: pożyczkę zabezpieczoną nieruchomością oraz finansowanie projektów deweloperskich. Duże transakcje korporacyjne to inny świat, choć logika oceny ryzyka jest podobna.

Kapitał w private debt pochodzi przede wszystkim od inwestorów, którzy mają długoterminowe zobowiązania i potrzebują przewidywalnego dochodu:

• fundusze emerytalne i ubezpieczyciele – wypłacają świadczenia przez dziesięciolecia, więc nie potrzebują codziennej płynności, a cenią regularne odsetki,
• fundusze majątkowe państw i fundacje – dywersyfikują portfel poza rynek publiczny,
• family office i zamożni inwestorzy – szukają dochodu wyższego niż z obligacji skarbowych przy zabezpieczeniu na realnym majątku.

Inwestorzy rzadko pożyczają bezpośrednio. Powierzają pieniądze wyspecjalizowanym zarządzającym, którzy tworzą fundusze, analizują transakcje, negocjują umowy i pilnują spłat. W mniejszej skali rolę finansującego pełnią też spółki pożyczkowe działające na własny rachunek, które pozyskują kapitał od wspólników, z emisji obligacji lub od inwestorów prywatnych.

Dlaczego rynek urósł

Po kryzysie finansowym z 2008 roku banki objęto zaostrzonymi wymogami kapitałowymi. Kredyty dla średnich firm, finansowanie przejęć czy wczesne etapy projektów deweloperskich zaczęły wymagać od banków więcej kapitału własnego, więc część z nich ograniczyła taką działalność. Lukę wypełnili finansujący niebankowi. Jednocześnie przez lata niskich stóp procentowych inwestorzy szukali instrumentów dających wyższy dochód, a pożyczki o zmiennym oprocentowaniu okazały się atrakcyjne także wtedy, gdy stopy zaczęły rosnąć. Po stronie firm i funduszy private equity liczyła się szybkość, pewność wykonania transakcji i jeden partner do rozmowy zamiast konsorcjum banków. W efekcie private debt przestał być niszą i stał się stałym elementem rynków prywatnych.

Skoro finansujący działa w imieniu inwestorów, jego wynagrodzenie musi pokryć nie tylko oczekiwany zysk, ale też koszty obsługi i ryzyko, że część pożyczek nie zostanie spłacona w całości. Prosty rachunek pokazuje, dlaczego cena nie może być bankowa.

Wniosek dla firmy: cena zależy od tego, jak finansujący ocenia ryzyko straty i pracochłonność transakcji. Dobre zabezpieczenie, kompletne dokumenty i wiarygodne źródło spłaty obniżają obie te pozycje.

Znając budowę rynku, łatwiej zrozumieć zachowanie drugiej strony stołu:

• Finansujący pyta o źródło spłaty, bo sam rozlicza się z inwestorami – pieniądze muszą wrócić w terminie, aby fundusz mógł je wypłacić lub ponownie zainwestować.
• Umowa zawiera obowiązki informacyjne – brak notowań rynkowych oznacza, że jedynym źródłem wiedzy o dłużniku są jego raporty.
• Wcześniejsza spłata może kosztować – finansujący zakłada określony dochód z kapitału i nie zawsze od razu ulokuje go ponownie.
• Specjalizacja ma znaczenie – fundusz finansujący nieruchomości inaczej oceni projekt deweloperski niż finansujący przejęcia spółek; warto trafić do właściwego partnera.