Dlaczego finansujący pyta o beneficjenta rzeczywistego? AML i weryfikacja przy pożyczce dla firmy

Skrót AML (od ang. anti-money laundering) oznacza przeciwdziałanie praniu pieniędzy. Ustawa z 2018 r. nakłada na tzw. instytucje obowiązane – m.in. banki i wiele podmiotów z rynku finansowego – stosowanie środków bezpieczeństwa finansowego, czyli w praktyce procedury „poznaj swojego klienta” (KYC). To, czy konkretny pożyczkodawca jest instytucją obowiązaną, zależy od jego formy i zakresu działalności.

Niezależnie od obowiązku ustawowego rzetelny finansujący i tak weryfikuje klienta, bo chroni w ten sposób swoją wierzytelność:

• umowa podpisana przez osobę bez umocowania albo z fałszywym dokumentem może okazać się bezskuteczna,
• zabezpieczenie ustanowione przez podstawionego właściciela nieruchomości jest bezwartościowe,
• spłata ze źródła, którego nie da się wyjaśnić, może zostać zablokowana lub zakwestionowana,
• finansowanie podmiotu powiązanego z osobą objętą sankcjami naraża finansującego na poważne konsekwencje.

Definicja ustawowa jest otwarta: chodzi o każdą osobę fizyczną, która sprawuje bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad firmą. W spółce najczęściej będzie to osoba mająca ponad 25% udziałów lub głosów – samodzielnie albo przez inne spółki. Gdy takiej osoby nie da się wskazać, jako beneficjenta podaje się osobę zajmującą wyższe stanowisko kierownicze, np. członka zarządu.

Spółki handlowe zgłaszają swoich beneficjentów do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) i aktualizują te dane. Finansujący porównuje wpis w CRBR z dokumentami spółki – rozbieżność nie przekreśla finansowania, ale trzeba ją wyjaśnić i zwykle poprawić przed wypłatą.

Weryfikacja AML to tylko jeden element szerszego due diligence finansującego. Obejmuje zwykle:

• tożsamość osób reprezentujących spółkę – dowody osobiste, zgodność z KRS, ewentualne pełnomocnictwa,
• strukturę właścicielską aż do poziomu osób fizycznych, także przez spółki zagraniczne, fundacje czy trusty,
• status PEP – czy beneficjent lub członek zarządu jest osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne albo jej bliskim współpracownikiem lub członkiem rodziny,
• listy sankcyjne – krajowe i międzynarodowe,
• cel finansowania i źródło spłaty – na co pójdą pieniądze i z czego wrócą,
• właściciela zabezpieczenia – gdy nieruchomość należy do osoby trzeciej, ona także przechodzi identyfikację.

Status PEP nie wyklucza finansowania. Oznacza zwykle zaostrzoną weryfikację, np. dodatkowe pytania o pochodzenie majątku.

Weryfikacja nie kończy się na podpisaniu umowy

Środki bezpieczeństwa finansowego obejmują także bieżące monitorowanie relacji. W praktyce umowa pożyczki zwykle zobowiązuje firmę do informowania finansującego o zmianach w składzie wspólników, zarządu lub beneficjentów rzeczywistych. Finansujący może też sprawdzać, skąd pochodzą wpłaty na spłatę – zwłaszcza gdy spłata następuje z nieoczekiwanego źródła, np. od podmiotu niezwiązanego z firmą. Zmiana kontroli nad spółką bez uprzedzenia bywa w umowach traktowana jako naruszenie, dlatego planowaną sprzedaż udziałów warto omówić z finansującym z wyprzedzeniem.

Najwięcej czasu traci się na zbieranie dokumentów spółek-matek i wyjaśnianie rozbieżności. Warto mieć pod ręką: Więcej o finansowaniu w strukturach wielu spółek: finansowanie dla grupy kapitałowej.

• schemat struktury właścicielskiej z procentami na każdym poziomie,
• aktualne odpisy z rejestrów dla spółek w łańcuchu, w przypadku spółek zagranicznych – z tłumaczeniem,
• potwierdzenie zgłoszenia do CRBR zgodne z aktualnym stanem,
• krótkie wyjaśnienie źródła wkładu własnego i planowanego źródła spłaty, poparte dokumentami (umowy, wyciągi, sprawozdania),
• dane właściciela nieruchomości, jeśli nie jest nim spółka.

Dokładne pytania o właścicieli i źródło spłaty bywają uciążliwe, ale świadczą o profesjonalnym podejściu. Odwrotna sytuacja powinna niepokoić: podmiot, który oferuje pieniądze „od ręki”, nie pyta o strukturę firmy ani cel finansowania, a interesuje go wyłącznie nieruchomość, może liczyć bardziej na przejęcie zabezpieczenia niż na spłatę. Sygnały ostrzegawcze opisuje artykuł o tym, jak rozpoznać nieuczciwą ofertę pożyczki.

Dane zebrane w procesie AML finansujący przetwarza na podstawie przepisów i zasad ochrony danych osobowych – masz prawo zapytać, w jakim celu i jak długo będą przechowywane.