Skąd pochodzą pieniądze w private debt i dokąd wracają?

Finansujący private debt rzadko pożycza wyłącznie własne środki. Najczęściej spotyka się trzy modele pozyskania kapitału:

• Fundusz zamknięty – inwestorzy deklarują wpłatę określonej kwoty, a zarządzający wzywa ich do wpłat w miarę znajdowania kolejnych transakcji. Fundusz ma z góry określony okres inwestowania i termin, w którym musi oddać kapitał.
• Spółka finansująca z własnym bilansem – pozyskuje kapitał od wspólników, z emisji obligacji lub z pożyczek od inwestorów i udziela pożyczek na własny rachunek.
• Kapitał prywatny – family office lub grupa inwestorów finansuje transakcje bezpośrednio, często za pośrednictwem wyspecjalizowanego zespołu, który analizuje ryzyko i obsługuje umowy.

W każdym z tych modeli kapitał ma swój „zegar”. Inwestor oczekuje określonego dochodu w określonym czasie. To dlatego finansujący precyzyjnie ustala okres finansowania i oczekuje wiarygodnego planu spłaty – jego własne zobowiązania wobec inwestorów są równie konkretne.

Po stronie finansującego pojawia się kilka ról, które w małych transakcjach pełni jedna osoba lub jeden zespół, a w dużych – osobne podmioty:

• inwestorzy – dostarczają kapitał, ale nie rozmawiają z firmą i nie podejmują decyzji o pojedynczej pożyczce,
• zarządzający – wyszukuje i analizuje transakcje, negocjuje warunki i odpowiada przed inwestorami za wyniki,
• komitet inwestycyjny – zatwierdza każdą transakcję i jej warunki; to on wydaje ostateczną decyzję,
• agent lub administrator zabezpieczeń – przy kilku finansujących prowadzi rozliczenia i w imieniu wszystkich wykonuje prawa z zabezpieczeń,
• doradcy – rzeczoznawca, kancelaria, czasem audytor finansowy, którzy dostarczają faktów do decyzji.

Po stronie firmy uczestniczą kredytobiorca, właściciel zabezpieczenia (jeżeli to inna osoba) oraz poręczyciele. Etapy samego procesu – od pierwszej rozmowy do wypłaty – opisuje przebieg transakcji private debt.

Wypłata następuje dopiero po spełnieniu warunków z umowy – zwykle po ustanowieniu zabezpieczeń i dostarczeniu wymaganych dokumentów. Środki mogą trafić do firmy jednorazowo, w transzach albo bezpośrednio do osoby trzeciej, na przykład sprzedającego nieruchomość lub wierzyciela, którego dług jest refinansowany. Potem pieniądze płyną z powrotem: firma płaci odsetki, prowizje i kapitał, a finansujący pokrywa z nich koszty, tworzy rezerwy i przekazuje resztę inwestorom.

Rachunek pokazuje, że dochód inwestora powstaje tylko wtedy, gdy kapitał 2 000 000 zł wróci w terminie. Jedna pożyczka spłacona w połowie może przekreślić dochód z kilku innych. Stąd nacisk na zabezpieczenie i źródło spłaty.

Obu stronom zależy na tym, by projekt się udał: firma chce zrealizować cel, finansujący – odzyskać pieniądze z zyskiem. Różnice pojawiają się w szczegółach:

• Elastyczność kontra przewidywalność – firma woli swobodę w terminie spłaty, finansujący potrzebuje pewnej daty, bo sam ma terminy wobec inwestorów.
• Wcześniejsza spłata – dla firmy oznacza oszczędność, dla finansującego utratę zaplanowanego dochodu; stąd opłaty lub minimalny okres naliczania odsetek.
• Informacja – firma nie chce dodatkowej sprawozdawczości, ale dla finansującego regularne dane to jedyny sposób kontroli ryzyka.

Co z tego wynika dla firmy

Warunki private debt nie są przypadkowe – każdy z nich odpowiada na konkretne ryzyko finansującego. Zamiast negocjować wszystko naraz, lepiej zapytać, jakie ryzyko chroni dany zapis, i zaproponować inny sposób jego ograniczenia: dodatkowe zabezpieczenie zamiast wyższej marży, krótszy okres zamiast wysokiej opłaty za wcześniejszą spłatę, częstsze raportowanie zamiast ostrzejszych wskaźników. Przed rozmową warto też sprawdzić, które elementy kosztu da się porównać między ofertami – pomaga w tym artykuł jak ocenić koszt finansowania.

Obieg pieniędzy ma też wariant awaryjny. Jeśli firma przestaje płacić, a rozmowy o zmianie harmonogramu nie przynoszą efektu, finansujący wypowiada umowę i sięga po zabezpieczenia. Środki uzyskane z egzekucji lub sprzedaży zabezpieczenia trafiają do wierzycieli w kolejności wynikającej z przepisów i umów, a w ramach roszczenia finansującego pokrywają zwykle najpierw koszty dochodzenia, potem odsetki, a na końcu kapitał.

• Dla inwestora oznacza to opóźnienie wypłat i ryzyko, że odzyskana kwota nie pokryje całego długu.
• Dla firmy – utratę zabezpieczonego majątku, dodatkowe koszty postępowania i trudniejszy dostęp do finansowania w przyszłości.

Obie strony tracą więc na scenariuszu przymusowym. To dlatego doświadczony finansujący woli wcześnie rozmawiać o problemie niż czekać na zaległości, a firma powinna informować o kłopotach, zanim przestanie płacić.